Na drie jaar zwijgen

Mijn vorige post dateert van dag op dag drie jaar geleden, maar vandaag heb ik een goede reden om het idee van stadsgedacht terug op te nemen: een stek in Antwerpen. Vakantie 2014 betekende dan ook een toeristisch bezoek en enige verdieping in de geschiedenis. Tweede helft 16e eeuw om precies te zijn: een tijd van godsdienstoorlogen, inquisitie, reformatie, calvinisme, oorlog en ellende. En van merkwaardige helden: Philips van Marnix van St-Aldegonde en Wilhelmus van Nassau, alias de Zwijger. Merkwaardige helden omdat ze, al bij al, eerder hebben bijgedragen aan het onfortuinlijke lot van Antwerpen dan aan haar bloei en omdat, althans in mijn lezing, 'de Zwijger' eerder een onbesliste opportunist blijkt geweest te zijn dan een een stille strateeg. Maar dat het helden waren, dat staat buiten kijf, getuige de vele standbeelden en gedenktekens die ze in latere eeuwen te beurt gevallen zijn. Trouwens: welke houding nam MIJN voorvader aan in die tijden: hugenoot af katholiek ? Ha, ik weet het niet. Zie je wel: wie ben ik om ONZE helden dan af te vallen.
Het plaatje: detail uit 'triomf van de dood' Pieter Breugel (de Oude) uit 1562: ongewild neveneffect van heldendaden.

The right to the city

 The right to the city is, (...) far more than a right of individual access to the resources that the city embodies: it is a right to change ourselves by changing the city more after our heart’s desire. It is, moreover, a collective rather than an individual right since changing the city inevitably depends upon the exercise of a collective power over the processes of urbanization. The freedom to make and remake ourselves and our cities is, I want to argue, one of the most precious yet most neglected of our human rights. (Harvey, D. 'The right to the city.' New Left Review 53: 23-40)

Het prentje: Lubumbashi, central business district, 2004

Vredige stede

De kerstmarkten en bijhorende sfeerverlichting vervullen ons van weemoed. Hierna enige inspiratie bij het formuleren van de gepaste kerst- en nieuwjaarswensen

The Eurometropole Governance

Het "succesverhaal" van het stadsgewest rond Lille spreekt de urbanisten en geografen die in de kracht van de stad geloven erg aan. Ze gaan er van uit dat, wanneer je sociale en economische dynamieken rond een een stad vaststelt, je dat dan maar beter ook in één of andere vorm als één geheel moet gaan beheren.

Om dit ook grensoverschrijdend mogelijk te maken heeft Europa trouwens de EGTS, de Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking in het leven geroepen. Het laat interbestuurlijke samenwerking toe, over landsgrenzen heen. Op het prentje zie je wat zo'n constructie in de praktijk inhoudt. Meer uitleg en een duidelijker plaatje kan je ophalen op http://www.transforum.be/ onder het menu 'eurometropool'. Veel succes ermee, het examen vindt over welgeteld 2 weken plaats.

le Bois habité

In de rue Marguerite Yourcenar staat een voorbeeld van hoe Lille ondubbelzinnig kiest voor een groen, open en tegelijkertijd stedelijk woonproject. Samen met nog enkele andere woonprojecten kan je dit nieuw stukje Lille , midden de 'cité administrative' en niet zo ver van het station Lille-Flandre, bewonderen
Het ontwerp is van de hand van P. Dubus (http://www.philippe-dubus.com/).

Ruien viert feest

In Ruien (Kluisbergen) beminnen ze hun naasten. En dat is van tijd tot tijd een feestje waard.

Who's in business ?

Hoe zou het nog in Ieper zijn ? de thuishaven van L&H en hun spraakmakend technologiebedrijf ? Wel, de site van Flanders Language Valley is ondertussen omgedoopt tot een heus business park. Als je dus wilt te weten komen wie in deze uithoek van de Eurometropool in de business zit, moet je maar eens een kijkje gaan nemen op dit park.

Het valt misschien niet duidelijk van het fotootje af te lezen, maar het grote baksteenoranje gebouw spreekt voor zich: het is de nieuwe vestiging van .... de politie

Een echte metropool

Wat maakt een stad een echte stad, een metropool ? Mijnheer Gachelin, professor bij onze vrienden in Lille, weet hiervoor 10 geboden af te draven (1993):
- minimum 2.000.000 inwoners
- topkwaliteit aanbieden (vooral ook op vlak van cultuur, sportinfrastructuur, openbare ruimte)
- een metropool werkt aan haar marketing
- uitstekend privaat en openbaar vervoer infrastructuur (interne mobiliteit)
- uitstekende bereikbaarheid (externe mobiliteit)
- ruimtelijke expantie
- grote internationale activiteiten organiseren (Olympische spelen)
- Een internationale functie ( bijvoorbeeld een europese instelling) herbergen
- een brede ontwikkeling (economie, sport, cultuur) kunnen realiseren
- consensus tussen politieke en maatschappelijke actoren weten te bereiken en een gebundelde politieke en bestuurlijke beslissingskracht ten toon spreiden.

Vraag: is Brussel een metropool ?
Antwoord: Kwaremont ook niet

Barcelona, altijd leuk

Running route 612345 - powered by Runmap 

Stel: je komt met de boot langs Barcelona en je hebt weinig tijd. Met een paar goede loopschoenen en een beetje conditie kan je dan toch nog veel zien. Hierbij een parcours dat we deze zomer hebben afgelegd. In één uurtje ben je rond, de rest van de tijd kan je rustig uitblazen op een terrasje met een flesje cava (of twee). Het parcours kan je downloaden op runmap.

Medinagedachten

We pikken de draad weer op in Noord-Afrika, meer bepaald in de hoofdstad van Tunisië. Het oude deel, Medina, is meer dan een bezoek waard. Dit stadsdeel komt erg Brussel's over: een bonte mix van oud en nieuw, groezelig en net, moslim-religieus en westers.

De reden waarom we met Medina de draad weer oppikken is eenvoudig: volgens onze vrienden van Wikipedia betekent 'Medina' gewoon 'stad' in het Arabisch.

Meneer Zine El Abidine Ben Ali is de grote baas in Tunesië, dat is hij ondertussen zoal 23 jaar. Niet iedereen is daar zo blij mee: hij zou het land met nogal strakke hand regeren. Langs de andere kant doet Tunesië het economisch niet zo slecht. Internationaal weet Zine El Abidine Ben Ali het ook wel voor elkaar elkaar te krijgen: zowel Arabische, Chinese, Japanse als Europese investeerders blijken nog steeds met veel graagte in luxe real-estate projecten rond de hoofdstad te willen investeren. Wat dan weer een opsteker is voor de ontwikkelingssamenwerking: van saturatie van de absorbtiecapaciteit voor ontwikkelingsgelden is nog lang geen sprake. Een mooie brug over het Lac de Tunis en andere prestigeprojecten getuigen van de goede besteding van de door sommigen fel-begeerde 0,7% - norm ontwikkelingshulp.

Kortom: Tunis is een echte aanrader ! Je komt er gemakkelijk met de boot en ook ter plaatse is het gemakkelijk reizen.

De foto: Porte de France ofte Bab el Bahr...

Cityrun

Elke stad kent vandaag haar cityrun. De marathons in de hoofdsteden gaan al een hele tijd mee. Daarnaast zijn er de loopwedstrijden in de secundaire steden zoals Brussel, Antwerpen, Brugge, Gent enz... .
Sinds kort worden er ook toeristische loopcircuits georganiseerd. Wij hebben alvast onze eigen toer in Oslo samengesteld. Wie een kijkje wil nemen: http://www.runmap.net/route/493300.

Oslo

Oslo is een stad in hart en nieren. Bij stadsontwikkelaars is Oslo vooral bekend omdat ze één van de eerste Waterfronts ( Akker Brygge, medio jaren '80 ) ontwikkeld hebben waarbij ze oude loodsen en scheepswerven hebben omgetoverd tot een exclusieve uitgaansbuurt.

Exclusiviteit valt op in Oslo en het is er een ernstige zaak. Die ernst vind je ook terug in de architectuur. Dikwijls mooi en steeds hypermodern. Net zoals het stadhuis een toonbeeld is van vooroorlogs modernisme (foto boven), is de nieuwe opera een prachtig staaltje hedendaags modernisme (foto onder). Ook andere periodes komen in Oslo aan bod en dat merk je: de ene periode spreekt al wat meer aan dan de andere, soms zie je ook gewoon lelijke dingen. Maar dat is niet erg. Ze durven er tenminste met architectuur omspringen.

Daarnaast is Oslo ook een erg duale stad: yuppie paradijs van het hoge noorden en thuishaven voor de havelozen. Arm zijn moet er verschrikkelijk pijn doen, en koud. En armoede is er. Veel jonge mensen, graatmager. Hun lijf, of wat er van overblijft, herbergt enkel oeverloze miserie. Ik vraag me af welk seizoen het zwaarst is: de winter met lange en koude nachten, of de zomer met dagen waar geen einde komt.

Plattelandsontwikkeling

Urbanisatie wordt steevast uitgelegd als synoniem voor, en hier citeren we mijnheer van Dale uit 1995, 1° vorming van een stedelijke agglomeratie door uitbreiding van de bebouwing over het aangrenzende platteland; 2° (...) ; 3° grootscheepse trek van plattelandsbevolking naar de steden; en 4° concentratie van het leven in steden. Urbanisering zou je dan denken, is ongeveer hetzelfde maar slaat eerder op het lange termijn aspect ervan. Toch wil van Dale dat niet zo gezegd hebben. Volgens hem is urbanisering 'het karakter van een stad krijgen' of, toegepast op personen: tot stadsbewoner worden. Als voorbeeld voegt hij toe: verstedelijkte indianen in Washington, maar het had ook een Bosnon kunnen zijn, natuurlijk.

Urbanisatie en urbanisering is dus niet hetzelfde.

In de geografie heeft men een aantal criteria uitgewerkt om uit dit catalogusprobleem te geraken. Zo spreekt men van een 'morfologisch stedelijk gebied' van zodra de bevolkingsdichtheid van een stad en een aantal aangrenzende dorpen groter is dan 650 inw/km². Dit zou dan moeten overeenkomen met de klassieke definitie van urbanisatie: de stad die zich uitbreidt. Daarnaast heb je ook het 'functionele stedelijk gebied'. Hier spreekt men van wanneer meer dan 10% van de beroepsbevolking uit een bepaald gebied op de kern, het 'morfologisch stedelijk gebied' , is aangewezen om er te gaan werken. Binnen eenzelfde functioneel gebied kunnen natuurlijk ook verschillende kernen aanwezig zijn, men spreekt dan van een polycentrisch functioneel stedelijke gebied (wie meer hierover wil weten surft best eventjes naar http://www.espon.eu. )

Waar wil ik nu toe komen ?
Hoewel gebouwen, voorzieningen en bevolkingsdichtheid belangrijk blijven, heeft verstedelijking al lang niets meer te maken met de bebouwde stad alleen. Het gaat immers in de eerste plaats over de verstedelijking van de mens: waar haalt ie zijn inspiratie voor wijsheid vandaan ? Is dit enkel lokaal: komt de wijsheid voort uit de opeenvolging van de seizoenen en het aantal noten dat dit jaar geoogst wordt ? Of shopt ook de plattelandsmens de ruime wereld af op zoek naar de best passende en meest nuttige wijsheid ? Dit laatste heeft twee consequenties:
1: als er op het platteland stedelingen wonen, wonen er ook in de stad plattelanders.
2: stedelijk beleid en plattelandsontwikkeling zou over hetzelfde moeten gaan.

Op het plaatje: en toch: ergens stopt de stad...

Toegankelijke steden

Sinds enige tijd (mei 2009) is met Europese steun een zoveelste Vlaams Netwerk opgezet rond toegankelijk bouwen. Het project wil "netwerking en samenwerking rond de thema's toegankelijkheid en Universal Design tot stand brengen. Een aantal speerpunten werden gedefinieerd: verlichting, toleranties, signalisatie,...", lezen we op de website toegankelijk.be.
Het project is voornamelijk gericht op het toegankelijk houden van de woning en de publieke voorzieningen voor mensen die, omwille van handicap of gewoon ouder worden, te maken hebben met beperkte mobiliteit. Het mooie is dat verder gekeken wordt dan de zuiver fysische hindernissen die moeten overwonnen worden. Zo is er niet alleen aandacht voor de fameuze 2cm -eis voor buitenschrijnwerk (nodig om gebouwen tochtvrij te houden) die moet afgewogen worden tegen het voorkomen van struikelpartijen. Ook de rol van kleurencombinaties, vormgeving en signalisatie komt ter sprake, met daarbij de vraag of er zoiets is als een "universele" taal in vormgeving.

Dat is dan weer een mooie stedelijke gedachte: hoe kunnen we met kleurencombinaties en vormgeving onze steden toegankelijker maken, en dus ook gebruiksvriendelijker. En kunnen we daarvoor een 'universele' taal gebruiken die de eigenheid van de stad niet aantast. Of misschien is universaliteit nu net iets wat we moeten voorkomen: als de stad té toegankelijk wordt zal ze net haar aantrekkingskracht verliezen....

Op het plaatje: het Gravensteen in Gent, niet zo toegankelijk.

Vooruit !

In onze serie stadscafés pleit ik schuldig: het heeft een tijdje geduurd eer we terug het slechte pad bewandelden. Al maken ze het ons ook niet gemakkelijk. We hebben vandaag een pintje gedronken in de Vooruit in Gent. 100 % rookvrij en, zoals je ziet, helemaal niet leefbaar op een modale weekse avond.

Het blijft daar trouwens niet bij. Op HD-plasmaschermen worden de klanten ook gewaarschuwd voor oorschade ten gevolge van te luide muziek. Achterin staat een soort verdeelautomaat voor oordopjes. Voor een paar euro-centjes kun je je beschermen tegen de kwalijke geluidsgolven.

Op café gaan in de 21ste eeuw: 't is me wat.

De stadsmens.

Tijdens onze zoektocht naar de ideale stad vroegen we ons af of er ook zoiets zou bestaan als een ideale stadsmens. En zou buurman dan in aanmerking komen ? Het was weer even geleden, maar vandaag kwam hij langs. Ook poes vond het blijkbaar een blij weerzien.

Investeren in de toekomst

Sommige universiteiten denken reeds aan de toekomst en investeren in een "sporthotel", andere zoals de KULAK blijven bij hun leest en zetten een nieuw en erg mooi onderwijsgebouw neer. Afspraak over vijftien jaar om te zien wie het bij het rechte eind had.

Hollywood in Vlaanderen

Het verfilmde Vlaamse boerenepos hebben we al langer achter de rug. Recenter was de verfilming van de miserie in de textielsector. Een film over drie generaties mijnwerkers in Winterslag, hebben we dat al ? Met een stevige dosis multiculturaliteit erin vermengd moeten daar toch wel wat Vlaamse subsidies voor beschikbaar zijn, niet ?

Op het plaatje: de gloednieuwe Media en Design Academie op de C mine in Genk.

Ver weg

Soms zijn de stadsgedachten ver weg. Ook goed.

Vitale steden

Sinds vrijdag ligt er een nieuw boekje in de rekken over de stad: vitale steden. Dit boek is derde product uit, wat op een reeks begint te lijken, stadslucht maakt vrij. Voor wie geïnteresseerd is in economische dynamieken, en hoe steden hiermee omgaan, is deze bundel geschriften zeker een aanrader. Zo ook is de ruimte waar de persvoorstelling in doorging: de belvedère van de boekentoren. Een prachtige plek met een "ademloos" uitzicht over Gent. Op dit ogenblik waait er nog veel stadslucht door de spleten en kieren, maar de bedoeling is dat de Universiteit Gent geld bij elkaar krijgt om dit meesterwerk van Van de Velde (hij kruist nogal veel ons pad de laatste tijd) opgelapt te krijgen.

Misschien kunnen ze er een hippe bar, iets in de aard van een port-salon of whiskey-bar in onderbrengen. De biljarttafel staat er al, er ontbreken alleen nog enkele fauteuils en wat internationale kranten en tijdschriften. Dan kunnen ze tegelijkertijd de bibliotheek van de kunstwetenschappen, een ander staaltje architectuur van dezelfde meester, laten wat waarvoor het werd ontworpen: een studiecentrum en bibliotheek.